Xu hướng chọn nghề của giới trẻ trong kỷ nguyên AI

Trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo (AI), việc chọn nghề không còn chỉ dựa trên đam mê hay truyền thống gia đình, mà cần gắn với nhu cầu thực tiễn và xu hướng thị trường lao động để bảo đảm cơ hội việc làm sau tốt nghiệp.

Thay đổi tư duy chọn nghề

Những ngày này, tại các diễn đàn hướng nghiệp trực tuyến, các gia đình có con sắp vào đại học, các cuộc hội ngộ của nhóm bạn trẻ sau kỳ thi tốt nghiệp THPT vất vả, chủ đề “chọn nghề gì” đang được quan tâm và bàn tán rôm rả. Không ít học sinh và bậc cha mẹ vẫn trăn trở với câu hỏi: “Học ngành gì để không thất nghiệp trong kỷ nguyên AI?”.

Nguyễn Phương Thảo, học sinh lớp 12 Trường THPT Lê Chân (phường An Biên) chia sẻ: “Em từng muốn học kế toán vì nghĩ nghề này ổn định. Nhưng khi đọc các bài viết về AI làm kế toán, phần mềm xử lý hóa đơn, em bắt đầu lo lắng. Giờ em đang cân nhắc ngành công nghệ sinh học, vì thấy có ứng dụng lâu dài và ít bị thay thế”.

Không riêng Thảo, ngày càng nhiều học sinh chuyển hướng lựa chọn sang các ngành “mới nổi” như khoa học dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghệ thông tin, tâm lý học, y sinh học… Trong khi đó, các ngành từng “nóng” như quản trị kinh doanh, ngân hàng, hành chính công lại có dấu hiệu giảm sức hút.

“Thế hệ học sinh bây giờ có khả năng tiếp cận thông tin tốt. Các em không chọn ngành theo phong trào, mà cân nhắc nhiều yếu tố: thị trường lao động, sự hỗ trợ của công nghệ, xu hướng toàn cầu… ”, cô giáo Trần Thị Ánh Dương, Trường THPT Lê Chân nhận định.

Phía cha mẹ học sinh, tư duy chọn nghề cũng đang thay đổi. Nếu trước đây nhiều bậc cha mẹ đặt mục tiêu “nghề ổn định, lương cao, gần nhà”, thì nay họ chú trọng đến xu hướng công nghệ và khả năng thích ứng.

Chị Nguyễn Thị Mận ở phố Đà Nẵng, phường Ngô Quyền có con gái vừa thi xong tốt nghiệp THPT cho biết gia đình không ép con chọn theo nghề truyền thống như sư phạm, y dược, công đoàn… mà định hướng con tìm hiểu những ngành có tính ứng dụng cao, có thể thay đổi cùng xã hội và không bị lỗi thời trong tương lai.

Chọn để thích nghi

Trí tuệ nhân tạo không chỉ làm thay đổi bức tranh nghề nghiệp toàn cầu mà còn đặt ra yêu cầu hệ thống giáo dục và tư vấn hướng nghiệp “cập nhật” liên tục. Nhiều trường THPT tại thành phố đưa nội dung định hướng nghề nghiệp theo xu thế AI vào chương trình ngoại khóa, mời doanh nghiệp, chuyên gia về trường chia sẻ thực tế và tổ chức khảo sát năng lực nghề nghiệp sớm từ lớp 10, lớp 11.

Nhiều trường THPT cũng chủ động tổ chức các chương trình tư vấn chuyên đề như: “Nghề của tương lai”, “Ngành học không bị thay thế bởi AI”, hoặc kết nối với cựu học sinh đang làm việc trong các lĩnh vực công nghệ để truyền cảm hứng tới học sinh.

Cô giáo Trần Thị Ánh Dương, Trường THPT Lê Chân cho biết thêm xu thế việc làm ngày càng thay đổi. Nếu học sinh chỉ dựa vào điểm số hay lời khuyên mơ hồ để chọn ngành thì dễ lạc hướng. Điều quan trọng là các em cần hiểu rõ điểm mạnh, sở thích, đồng thời có cái nhìn dài hạn và ý thức được học để phát triển, chứ không chỉ để có việc ngay lập tức. Chúng ta không thể chọn nghề thay các em, nhưng có thể trao cho các em công cụ để chọn nghề phù hợp với giai đoạn.

Theo chia sẻ của kỹ sư công nghệ thông tin Nguyễn Đức Văn, Giám đốc Công ty Dịch vụ viễn thông 3G (phường Ngô Quyền): “AI có thể thay thế con người ở các công việc mang tính kỹ thuật, lặp đi lặp lại. Nhưng con người vẫn là trung tâm của sự sáng tạo, cảm xúc, giao tiếp và tư duy tổng hợp. Những kỹ năng như tư duy phản biện, quản lý cảm xúc, khả năng học suốt đời sẽ quyết định ai tồn tại trong thị trường việc làm đầy biến động như hiện nay”.

Thực tế, để thích nghi trong kỷ nguyên công nghệ, nhiều sinh viên đang chủ động “đa kỹ năng hóa” bản thân. Sinh viên Trương Tiến Đạt, năm 3 Khoa Xây dựng Trường Đại học Hàng Hải Việt Nam chia sẻ song song với bằng chuyên môn, em có kế hoạch học thêm các khóa về kỹ năng mềm để bổ sung tư duy giao tiếp, nắm bắt thị trường. Theo đó có thể sẽ có nhiều cơ hội hơn khi tham gia thị trường việc làm mà không phải lo lắng trước sức ép cạnh trannh với AI.

Có thể thấy, chọn nghề trong thời đại AI không còn là quyết định “một lần cho cả đời” dựa trên kỳ thi đại học hay một bảng điểm. Đó là hành trình dài đòi hỏi học sinh được định hướng sớm, có sự hỗ trợ đúng cách từ nhà trường và gia đình. Nhưng quan trọng hơn cả vẫn là sự chủ động và ý thức tự học của bản thân. AI không phải là đối thủ, mà là công cụ thử thách khả năng thích nghi của mỗi người trong giai đoạn hiện nay.