Từng là nơi ở của các hoàng đế dưới hai triều đại Minh (1368–1644) và Thanh (1644–1911), Tử Cấm Thành trải dài 961m theo trục Bắc – Nam và 753m theo trục Đông – Tây. Toàn bộ quần thể được bao quanh bởi tường thành cao 10m và hào rộng 52m, tạo nên hệ thống phòng thủ kiên cố. Cung điện có bốn cổng chính, cùng bốn gác lầu tại bốn góc thành, nổi bật với những đường nét chạm khắc tinh xảo.
Ngoài quy mô đồ sộ, Tử Cấm Thành còn gây ấn tượng bởi hệ thống vườn cảnh được quy hoạch tinh tế và truyền thuyết về “9.999,5 gian phòng” – con số mang ý nghĩa biểu trưng cho sự trường tồn và vĩnh cửu. Năm 1925, khu vực này được chuyển thành Bảo tàng Cố Cung và đến nay vẫn nằm trong nhóm bảo tàng danh giá hàng đầu của Trung Quốc cũng như thế giới.
Với sắc đỏ của tường thành và mái ngói lưu ly vàng đặc trưng, Tử Cấm Thành được xem là đỉnh cao của kiến trúc cung đình truyền thống Trung Hoa, một hình mẫu hoàn mỹ của loại hình cung điện hoàng gia. Trải qua hơn 600 năm, nơi đây không chỉ lưu giữ vô vàn báu vật hoàng gia thời Minh – Thanh, mà còn là bản ghi sống động về lịch sử hoàng triều Trung Quốc. Kho tàng đồ cổ phong phú khiến Tử Cấm Thành trở thành một trong những bảo tàng nghệ thuật cổ quan trọng nhất thế giới.
Năm 1987, Tử Cấm Thành được UNESCO công nhận là Di sản thế giới. Theo tổ chức này, bố cục và không gian của công trình “kế thừa và thể hiện các đặc trưng truyền thống trong quy hoạch đô thị và xây dựng cung điện Trung Quốc cổ đại, với trục trung tâm, thiết kế đối xứng, bố trí ‘tiền triều – hậu cung’ và hệ thống sân vườn được bổ sung dựa trên quy hoạch thời Nguyên”. Trong đó, khu tiền triều được dùng cho các hoạt động triều chính và nghi lễ quốc gia, còn hậu cung là nơi sinh hoạt của hoàng đế, hoàng hậu và các phi tần.
Tử Cấm Thành cũng là bộ phận quan trọng của Trục trung tâm Bắc Kinh (Beijing Central Axis) – “xương sống” định hình bố cục đô thành, tạo nên trục văn hóa kết nối hàng loạt công trình biểu tượng của thủ đô. Trục trung tâm dài 7,8 km, kéo dài từ cửa Vĩnh Định ở phía Nam, qua Tiền Môn, Quảng trường Thiên An Môn, Tử Cấm Thành và kết thúc tại tháp trống – tháp chuông phía Bắc.
Từ thế kỷ XIII đến nay, trục đường này vẫn là chứng nhân đặc biệt của lịch sử Bắc Kinh. Như UNESCO nhấn mạnh, đây “không chỉ là dấu ấn gợi nhớ đời sống đô thị xưa, mà còn là một phần cảnh quan sống động cho đến ngày nay”. Hiện Trung Quốc đang thúc đẩy hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Trục trung tâm Bắc Kinh là Di sản thế giới, mở ra chương mới cho quần thể kiến trúc – văn hóa đặc biệt này.
